Các quốc gia họp tại Pakistan tìm giải pháp chấm dứt xung đột Trung Đông

Xung đột Trung Đông bước sang tháng thứ 2 và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt (Ảnh: AP)

Nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột

Chính phủ Pakistan cho biết Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập sẽ cử ngoại trưởng tới Islamabad để tham dự các cuộc tham vấn. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif thông tin ông đã có cuộc trao đổi sâu rộng với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian về tình hình thù địch đang leo thang trong khu vực và các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm căng thẳng.

Xung đột hiện nay đã đe dọa nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, gây thiếu hụt phân bón và làm gián đoạn hoạt động hàng không. Việc Iran kiểm soát Eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược của thế giới - đã khiến thị trường năng lượng biến động mạnh, đẩy giá cả lên cao và làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng.

Trong khi đó, Mỹ và Israel tiếp tục tiến hành các đợt không kích nhằm vào Iran. Các cuộc tấn công đáp trả của Tehran đã nhắm vào Israel và một số quốc gia Arab vùng Vịnh lân cận.

Cuộc họp tại Pakistan diễn ra khi khoảng 2.500 lính thủy đánh bộ Mỹ được điều động tới khu vực Trung Đông và lực lượng Houthi tại Yemen tham gia trực tiếp vào chiến sự. Theo các nguồn tin, hơn 3.000 người đã thiệt mạng kể từ khi xung đột bùng phát. Việc lực lượng Houthi tham chiến cũng làm dấy lên nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải biển qua eo Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ - tuyến đường chiếm khoảng 12% thương mại toàn cầu.

Trước thềm cuộc họp, Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty đã gặp người đồng cấp Pakistan Ishaq Dar tại Islamabad để trao đổi về các nỗ lực đưa Mỹ và Iran trở lại bàn đàm phán. Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Pakistan, hai bên thảo luận về tình hình leo thang quân sự và các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng. Trong chuyến công du Qatar trước đó, Ngoại trưởng Ai Cập nhấn mạnh mục tiêu là thiết lập "đối thoại trực tiếp" giữa Washington và Tehran.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cũng đã tới Pakistan tối 28/3, trong khi ngoại trưởng Saudi Arabia dự kiến đến Islamabad trong ngày 29/3. Các cuộc tham vấn song phương và đa phương được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột.

Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo có thể coi các trường đại học Israel và cơ sở giáo dục có liên kết với Mỹ trong khu vực là "mục tiêu hợp pháp" nếu Washington không lên án các vụ không kích nhằm vào các trường đại học Iran. Tuyên bố cũng kêu gọi sơ tán các cơ sở giáo dục liên quan và yêu cầu Mỹ gây sức ép để Israel chấm dứt các cuộc tấn công vào các trung tâm nghiên cứu của Iran. Đây là lần đầu tiên Tehran đưa ra cảnh báo như vậy, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ mở rộng phạm vi xung đột.

"Dấu hiệu báo trước của hòa bình" liên quan tới eo biển Hormuz

Trong một diễn biến được đánh giá tích cực, Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết Iran đã đồng ý cho phép 20 tàu treo cờ Pakistan đi qua Eo biển Hormuz, coi đây là "dấu hiệu báo trước của hòa bình" và bước tiến quan trọng hướng tới ổn định khu vực. Theo thỏa thuận, mỗi ngày 2 tàu Pakistan sẽ được phép đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Ông Dar nhấn mạnh quyết định của Iran là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", góp phần thúc đẩy các nỗ lực giảm leo thang căng thẳng. Theo ông, các biện pháp xây dựng lòng tin như vậy cùng với đối thoại và ngoại giao là con đường duy nhất để tiến tới hòa bình lâu dài.

Trong những tuần gần đây, Tehran đã cho phép một số tàu có liên hệ với Pakistan đi qua Eo biển Hormuz. Thỏa thuận mới mở rộng cơ chế này, tạo điều kiện cho thêm nhiều tàu Pakistan tiếp cận tuyến vận tải biển quan trọng bậc nhất thế giới.

Pakistan thời gian qua đóng vai trò trung gian trong các cuộc trao đổi gián tiếp giữa Mỹ và Iran. Vai trò này được xác nhận bởi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, đồng thời được Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan nhắc lại khi cho biết các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Washington và Tehran đã được nối lại thông qua các bên trung gian, trong đó có Pakistan.

Tuy nhiên, theo Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, cả hai bên đã điều chỉnh lập trường so với các cuộc đàm phán trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, đặc biệt sau những thiệt hại trong lãnh thổ Iran. Ông nhận định các yêu cầu ban đầu thường được đặt ở mức cao nhưng có thể thay đổi nếu các bên thể hiện thiện chí thực sự, dù sự thiếu tin tưởng vẫn còn sâu sắc.

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33 km giữa Iran và Oman, là tuyến vận tải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu. Mỗi ngày, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua khu vực này. Tuy nhiên, kể từ khi Iran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải đối với Mỹ và các nước tham gia tấn công Iran, hoạt động thương mại tại đây gần như tê liệt, gây tác động lớn tới thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.