Elon Musk mắc sai lầm, liệu 300.000 bệnh nhân có vỡ mộng vì tin vào lời hứa của tỷ phú giàu nhất hành tinh?

Tờ The Verge cho hay tỷ phú Elon Musk từng hứa hẹn rằng Neuralink sẽ mang lại những khả năng phi thường cho con người, một sự hợp nhất hoàn hảo giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và bộ não sinh học. Vị tỷ phú này đã thổi bùng một "cơn sốt truyền thông" khổng lồ cho công nghệ cấy ghép não của mình, bất chấp những hồ sơ gây tranh cãi về thử nghiệm trên động vật.

Tuy nhiên, thực tế đang chứng minh rằng Musk vẫn còn cách mục tiêu của mình xa hơn cả khoảng cách từ Trái Đất đến Sao Hỏa. Lý do rất đơn giản: Tham vọng không giới hạn của ông đang một lần nữa vấp phải bức tường kiên cố của thực tế khoa học.

Trận chiến giữa "Con trỏ" và "Lời nói"

Trọng tâm của vấn đề nằm ở cách các giao diện não - máy tính (BCI) chuyển đổi ý nghĩ thành kết quả thực tế. Từ trước đến nay, các sản phẩm của Neuralink chủ yếu tập trung vào giao diện não - con trỏ (brain-to-cursor), cho phép bệnh nhân điều khiển chuột máy tính bằng suy nghĩ. Trong khi đó, các đối thủ cạnh tranh của Neuralink đã nhanh chóng bứt phá với các hệ thống BCI thế hệ mới: dịch thuật suy nghĩ trực tiếp thành lời nói.

Đây hóa ra lại là một hướng đi hứa hẹn hơn nhiều, đủ để thuyết phục Neuralink phải âm thầm chuyển hướng đầu tư vào các BCI tập trung vào ngôn ngữ.

Elon Musk vốn có một lịch sử dài về việc "hứa thật nhiều, thất hứa cũng thật nhiều", và vũng lầy lớn nhất của ông có thể chính là việc theo đuổi một tầm nhìn đại thống nhất về công nghệ lai giữa người và AI.

Khi đối mặt với tâm trí con người, ông đã đánh giá thấp và đơn giản hóa quá mức các bước cần thiết để biến BCI thành hiện thực hữu ích cho những bệnh nhân thực sự cần chúng.

Về mặt kỹ thuật, cả hai loại hình này đều là BCI vận động. Nếu bạn cử động ngón tay, não sẽ gửi tín hiệu đến các cơ ở ngón tay út. Nếu bạn nói, não cũng gửi các tín hiệu tương tự đến lưỡi và các cơ giúp tạo ra âm thanh. BCI sẽ phát hiện cơ mà người dùng đang nghĩ đến việc di chuyển, cho dù là lưỡi hay ngón tay, và dự đoán hành động hoặc lời nói đó.

Neuralink hiện đang thực hiện các bước điều chỉnh để phù hợp với xu hướng chung của cộng đồng BCI toàn cầu. Vào tháng 5/2025, công ty đã bắt đầu tuyển dụng bệnh nhân cho một thử nghiệm lâm sàng nhằm nghiên cứu phục hồi khả năng ngôn ngữ tại bệnh viện Cleveland Clinic Abu Dhabi ở UAE.

Đến tháng 10, một thử nghiệm tương tự cũng được triển khai tại Trung tâm Y tế Tây Nam Đại học Texas ở Mỹ.

Các bệnh nhân này sẽ sử dụng cùng một loại phần cứng như những người đang sử dụng Neuralink hiện tại, nhưng với mục tiêu biến suy nghĩ thành lời nói thay vì chỉ di chuyển con trỏ.

Công ty thậm chí đã tuyên bố thành công bước đầu trong một video đăng trên X vào ngày 24/3/2025, giới thiệu một người tham gia thử nghiệm có lời nói khó nghe do hội chứng ALS nhưng đã cải thiện rõ rệt nhờ BCI.

Kỹ thuật BCI tập trung vào ngôn ngữ dường như chính là tương lai của lĩnh vực này. Tuy nhiên, liệu công nghệ này có thể vượt qua BCI con trỏ để thương mại hóa nhanh hơn hay không, hay chỉ đơn giản là cung cấp thêm một lựa chọn cho bệnh nhân, vẫn là một câu hỏi mở.

Góc nhìn từ những người trong cuộc

Ông Matt Angle, CEO của Paradromics - đối thủ nặng ký của Neuralink, khẳng định rằng Neuralink đã sai lầm khi tập trung quá lâu vào BCI con trỏ. Paradromics đã bắt đầu từ năm 2015 với ưu tiên hàng đầu là ngôn ngữ.

Theo quan điểm của Angle, ngôn ngữ mang lại "sự thay đổi về chất lượng cuộc sống lớn nhất mà bạn có thể tưởng tượng được". Được trò chuyện lại với những người thân yêu là điều mà BCI có thể thực hiện ngay hôm nay.

Số liệu thực tế cũng cho thấy rào cản về tốc độ của BCI con trỏ. Brad Smith, một bệnh nhân của Neuralink, đã mất 1 phút 17 giây để gõ một câu trả lời gồm 16 từ thông qua việc điều khiển con trỏ bằng ý nghĩ. Đối với một người mất khả năng giao tiếp, tốc độ này là quá chậm để trở thành một phần của cuộc hội thoại thực tế.

Dù vậy, bài toán thương mại vẫn là một thách thức lớn. Kip Ludwig, phó giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison, đặt câu hỏi về nhu cầu thị trường cho công nghệ mới này.

Đối với tất cả các loại BCI, quy mô thị trường là cực kỳ nhỏ so với một công nghệ vô cùng đắt đỏ. Tại Mỹ, hiện có khoảng 30.000 bệnh nhân ALS và 300.000 bệnh nhân bị chấn thương tủy sống. Để tham gia thử nghiệm, bệnh nhân phải đáp ứng một danh sách dài các tiêu chuẩn khắt khe, bao gồm cả việc phải sống gần địa điểm thử nghiệm và có người chăm sóc hỗ trợ.

Bên cạnh đó, sự phân chia lớn nhất trong ngành công nghiệp BCI có lẽ không phải là giữa "ngôn ngữ" và "vận động", mà là giữa "tăng cường khả năng con người" (augmentation) và "hỗ trợ y tế" (medical assistance).

Elon Musk luôn hướng tới việc biến con người thành siêu nhân thông qua sự cộng sinh với AI. Nhưng lý thuyết về sự tăng cường này lại vấp phải một lỗi logic lớn: Tiến hóa đã giới hạn lượng thông tin có thể truyền từ não đến cơ thể.

Phó giáo sư Kip Ludwig nhận định: "Có một giả định sai lầm rằng họ có thể giải mã não nhanh hơn mức chúng ta có thể gõ phím hoặc vung gậy bóng chày bằng cơ thể tự nhiên".

BCI vận động, về mặt lý thuyết, chỉ có thể rút ngắn khoảng 200 mili giây thời gian phản ứng của con người, khoảng thời gian tín hiệu đi từ não đến cơ. Điều này không thực sự mang lại lợi thế "siêu nhân" như Musk kỳ vọng.

Hiện tại, Neuralink đã cấy ghép cho khoảng từ 5 đến 12 người tính đến tháng 6/2025. Mặc dù đây là một con số ấn tượng, nhưng họ vẫn tụt hậu so với Blackrock Neurotech với tổng cộng 52 bệnh nhân.

Cuối cùng, dù là công nghệ "con trỏ" hay "ngôn ngữ", điều quan trọng nhất không phải là tạo ra một món đồ chơi công nghệ hào nhoáng, mà là mang lại một thiết bị y tế thực thụ, đáp ứng nhu cầu chưa được thỏa mãn của những bệnh nhân đang khao khát tìm lại sự tự chủ trong cuộc sống.

*Nguồn: The Verge, Wired