Giàu nhanh, mất cũng nhanh: Gen Z đang đánh đổi gì khi rời bỏ giỏ tài sản truyền thống?

Trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, ông Hà Mạnh Tuấn, Giám đốc Sản phẩm, Công ty Quản lý Quỹ ACB (ACBC) cho biết các bạn trẻ ngày nay thường đầu tư vào các kênh đầu tư mang tính “số hóa” cao: chứng khoán, chứng chỉ quỹ (CCQ) và tiền điện tử (crypto). Lý do chính xuất phát từ đặc điểm của thế hệ trẻ.

Thứ nhất, họ là thế hệ tiếp cận công nghệ từ rất sớm, quen với việc mọi thứ chỉ cần một cú click chuột hoặc chạm màn hình điện thoại. Việc mở tài khoản chứng khoán, mua CCQ hay giao dịch crypto đều có thể thực hiện chỉ trong vài phút, 24/7, mà không cần gặp mặt hay thủ tục rườm rà.

Thứ hai, so với thế hệ trước (thường ưu tiên vàng, bất động sản và tiết kiệm ngân hàng), các bạn trẻ ít có sẵn vốn lớn. Đầu tư vào đất đai hay vàng đòi hỏi vốn ban đầu rất lớn (hàng trăm triệu đến hàng tỷ), trong khi với chứng khoán hay CCQ, các bạn có thể bắt đầu chỉ với vài trăm ngàn hoặc vài triệu đồng và tích góp đều đặn theo thời gian.

Một số số liệu thực tế cho thấy xu hướng này rất rõ nét, số lượng tài khoản chứng khoán tại Việt Nam đã tăng gấp hơn 5 lần chỉ trong 5 năm qua. Đến đầu năm 2026, tổng số tài khoản đã vượt 12,1 triệu (theo VSDC). Việt Nam liên tục nằm trong top 3 thế giới về mức độ chấp nhận tiền điện tử theo Chainalysis Global Crypto Adoption Index. Ước tính hiện có khoảng 20–21 triệu người Việt đã sở hữu hoặc sử dụng crypto, chiếm khoảng 20% dân số.

Và sự khác biệt lớn nhất so với thế hệ trước là nếu như thế hệ trước, họ thích tài sản “có thể sờ thấy, cầm nắm được” (tangible assets) như vàng miếng, nhà đất, vì họ trải qua nhiều biến động kinh tế và coi trọng sự an toàn tuyệt đối. Còn thế hệ trẻ lại ưu tiên tính thanh khoản cao, tính minh bạch và khả năng tăng trưởng nhanh. Họ chấp nhận rủi ro cao hơn để đổi lấy cơ hội tăng trưởng tài sản với vốn ban đầu nhỏ, và họ muốn quản lý danh mục đầu tư mọi lúc mọi nơi qua ứng dụng di động.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng cho biết các bạn trẻ hiện nay gặp phải 5 sai lầm và khó khăn lớn nhất khi quản lý tài chính cá nhân.

Sai lầm đầu tiên là chưa phân định rõ giữa “kiếm tiền” và “giữ tiền”. Nhiều bạn trẻ kiếm được thu nhập khá tốt từ sớm, nhưng lại chi tiêu gần như hết, thậm chí sống vượt quá khả năng (lifestyle inflation). Họ nghĩ “càng kiếm nhiều thì càng giàu”, nhưng thực tế savings rate (tỷ lệ tiết kiệm) mới là yếu tố quyết định tốc độ tích lũy tài sản. Và thực tế có rất nhiều bạn trẻ kiếm được rất nhiều tiền từ tiền số, nhưng sau đó lại không giữ được tiền, thậm chí còn phải vay mượn để trả nợ.

“Tôi có quen biết một bạn còn rất trẻ, thế hệ gen Z, đầu tư tiền số từ rất sớm và có tài sản khoảng 30-40 tỷ, nhưng với việc thị trường tiền số năm 2025 giảm hơn 30% và sử dụng đòn bẩy, bạn ấy đã mất hết số tài sản hiện có và thậm chí còn mang nợ nữa, điều này ảnh hưởng rất lớn đến cá nhân của bạn ấy và gia đình của bạn ấy nữa”, ông dẫn chứng.

Thứ hai, đầu tư theo cảm xúc và FOMO. Nhiều bạn trẻ thường nghe bạn bè, thấy trên TikTok, YouTube hay group chứng khoán mà nhảy vào đầu tư mà không có kế hoạch rõ ràng. Hôm nay thấy crypto tăng thì mua crypto, mai thấy chứng khoán nóng thì tất tay vào chứng khoán. Kết quả là dễ mua đỉnh, bán đáy và chịu tổn thất nặng.

Bên cạnh đó là không có kế hoạch tài chính cá nhân rõ ràng. Hầu hết các bạn trẻ chưa từng ngồi xuống để trả lời các câu hỏi cơ bản: “Sức khỏe tài chính của mình đang như thế nào? Mức độ chịu rủi ro của mình thực sự ở đâu? Thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm của mình đang ở mức nào? Mục tiêu tài chính của mình trong 3 năm, 5 năm, 10 năm là gì? Và mình nên phân bổ dòng tiền của mình theo những mục tiêu tài chính nào để không ảnh hưởng đến việc đầu tư trung và dài hạn.

Thứ tư là không có kế hoạch thì rất dễ bị cuốn theo xu hướng và cuối cùng là mất kiểm soát.

Tóm lại, chuyên gia cho rằng thế hệ trẻ ngày nay có rất nhiều cơ hội tiếp cận thông tin và kênh đầu tư hơn thế hệ trước, nhưng lại thiếu kỷ luật, thiếu kiến thức nền tảng và dễ bị cảm xúc chi phối.

“Điều tôi thường khuyên các bạn trẻ là hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất, kiểm soát chi tiêu, xây dựng quỹ dự phòng 6 tháng chi tiêu, học cách đầu tư đều đặn qua chứng chỉ quỹ hoặc quỹ ETF, như bạn Vân Anh đang làm, và kiên trì ít nhất 5-7 năm. Thành công trong quản lý tài chính không nằm ở việc chọn được kênh đầu tư tốt nhất, mà là phù hợp nhất, cùng với tính kiên trì và kỷ luật”, vị chuyên gia nhấn mạnh.