Rộ tin Mỹ-Iran nối lại đàm phán, Tehran lập tức báo tin vui từ eo biển Hormuz

Theo Reuters, Iran cho phép tàu thuyền quốc tế đi lại an toàn qua phần lãnh hải của Oman tại eo biển Hormuz, với điều kiện hai bên đạt được một thỏa thuận nhằm ngăn chặn nguy cơ tái bùng phát xung đột. 

Một nguồn tin am hiểu nội dung đàm phán cho biết, đề xuất này có thể trở thành “lối thoát tạm thời” cho một trong những điểm nghẽn nguy hiểm nhất của kinh tế toàn cầu hiện nay. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa vẫn phụ thuộc vào việc Mỹ có chấp nhận các yêu cầu cốt lõi của Iran hay không.

Cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran đã gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng chưa từng có đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu. Eo biển Hormuz gần như bị tê liệt sau khi Tehran siết chặt kiểm soát tuyến hàng hải này. Hệ quả là hàng trăm tàu chở dầu cùng khoảng 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt trong khu vực Vịnh kể từ khi chiến sự bùng nổ ngày 28/2.

Dù lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần đã có hiệu lực từ ngày 8/4 và Tổng thống Donald Trump tuyên bố chiến tranh “gần kết thúc”, vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là nút thắt lớn nhất trong các cuộc thương lượng.

Theo đề xuất mới, Iran có thể cho phép tàu thuyền đi qua luồng hàng hải nằm phía Oman mà không bị tấn công hay cản trở. Đây là phần tuyến đường quốc tế vốn được thiết kế để phân luồng giao thông hai chiều giữa Iran và Oman từ cuối thập niên 1960, nhằm đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển hẹp chỉ rộng khoảng 34 km.

Dẫu vậy, nhiều chi tiết quan trọng vẫn chưa rõ ràng. Nguồn tin không tiết lộ liệu Tehran có đồng ý gỡ bỏ các thủy lôi đã rải trong khu vực hay không, cũng như việc liệu tất cả các tàu, bao gồm cả những tàu có liên hệ với Israel, có được phép đi qua hay không. Điều này cho thấy đề xuất vẫn mang tính “có điều kiện” và chưa phải một cam kết hoàn chỉnh.

Nhìn chung, giới quan sát nhận định đây là dấu hiệu đầu tiên cho thấy Iran có thể đang cân nhắc giảm bớt lập trường cứng rắn. Trước đó, Tehran từng đưa ra các phương án gây tranh cãi hơn, như áp phí đối với tàu thuyền đi qua eo Hormuz hoặc thậm chí áp đặt chủ quyền đối với tuyến hàng hải quốc tế - những ý tưởng bị ngành vận tải biển toàn cầu phản đối mạnh mẽ.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc cũng đã lên tiếng cảnh báo rằng việc thu phí qua eo biển Hormuz sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm, đi ngược lại các nguyên tắc tự do hàng hải.

Nếu được triển khai, đề xuất mới của Iran có thể được xem là bước đi đầu tiên nhằm khôi phục trạng thái “bình thường cũ” tại Hormuz, nơi dù từng xảy ra các vụ bắt giữ tàu trong quá khứ, nhưng nhìn chung vẫn duy trì được dòng chảy thương mại ổn định suốt nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, thực tế trên thực địa vẫn hết sức phức tạp. Quân đội Mỹ tuyên bố đã đạt được “ưu thế hàng hải” tại Trung Đông sau khi áp đặt phong tỏa đối với các tàu dầu rời Iran, đồng thời khẳng định đã gần như chặn đứng toàn bộ hoạt động thương mại đường biển của nước này. Lưu lượng tàu thuyền qua khu vực vẫn ở mức rất thấp kể từ cuối tháng 2.

Ở chiều ngược lại, Iran cũng phát đi cảnh báo cứng rắn, nếu phong tỏa của Mỹ tiếp diễn, Tehran có thể mở rộng phạm vi đáp trả, bao gồm cả việc gây gián đoạn thương mại qua Biển Đỏ, Vịnh Ba Tư và Biển Oman.

Trong khi đó, cộng đồng quốc tế ngày càng lo ngại về tác động lan rộng của cuộc khủng hoảng. Bộ trưởng tài chính của gần một chục quốc gia, do Anh dẫn đầu, đã kêu gọi Mỹ, Israel và Iran thực thi đầy đủ lệnh ngừng bắn, cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại Hormuz cũng sẽ gây rủi ro nghiêm trọng cho an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và ổn định tài chính toàn cầu.

Theo Reuters