Thương mại Việt Nam - Trung Quốc tăng tốc kỷ lục

Đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam

Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong mấy năm trở lại đây, quan hệ thương mại giữa hai nước liên tục tăng mạnh. Nếu năm 2023, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 171,9 tỷ USD thì sang năm 2024, kim ngạch lần đầu tiên vượt mốc 200 tỷ USD, đạt khoảng 205 tỷ USD. Đến năm 2025, con số này vọt lên khoảng 256,4 tỷ USD, tăng gần 25% và đưa Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đồng thời Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN.

Trong cơ cấu thương mại, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc năm ngoái đạt khoảng 70 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên tới gần 186 tỷ USD. Đáng chú ý, cấu trúc hàng hóa đang có sự chuyển dịch tích cực. Việt Nam vẫn duy trì thế mạnh với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản như sầu riêng, thanh long, chuối, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn…và ngày càng thâm nhập sâu vào hệ thống bán lẻ, siêu thị của thị trường Trung Quốc với các tiêu chuẩn cao hơn.

Cùng với đó, tỷ trọng xuất khẩu của các mặt hàng công nghiệp chế biến như điện tử, máy móc, linh kiện đang gia tăng cho thấy sự nâng cấp rõ rệt trong chuỗi giá trị sản phẩm của Việt Nam sang thị trường 1,4 tỷ dân.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Trung Quốc tập trung chủ yếu vào máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên phụ liệu, hàng hóa đầu vào then chốt cho sản xuất công nghiệp. Đây chính là nền tảng giúp các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như điện tử, dệt may, cơ khí duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Song song với thương mại, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc đang trở thành điểm nhấn mới và là yếu tố tạo ra “chương mới” trong quan hệ kinh tế hai nước. Theo số liệu từ Bộ Tài chính, vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng liên tục, đạt gần 6 tỷ USD năm 2025, tăng hơn 33% và vươn lên đứng thứ hai trong các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam .

Đặc biệt, nếu trước đây dòng vốn chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động, thì hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp nền tảng. Hàng loạt “đại bàng” Trung Quốc đã hiện diện tại Việt Nam với các dự án quy mô lớn.

Những doanh nghiệp như Foxconn, Luxshare-ICT, Pegatron, Goertek hay Compal đã đầu tư hàng tỷ USD vào lĩnh vực điện tử. Riêng Luxshare-ICT đã đầu tư hơn 1,8 tỷ USD và coi Việt Nam là cứ điểm sản xuất trọng yếu trong mạng lưới toàn cầu. Hãng xe điện BYD cũng đã triển khai dự án sản xuất pin quy mô khoảng 130 triệu USD tại Huế, mở ra hướng hợp tác mới trong lĩnh vực xe điện và năng lượng sạch.

Cùng với đó, các dự án sản xuất linh kiện, vật liệu, sợi, lốp xe… với quy mô từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ USD liên tục được mở rộng cho thấy, Việt Nam đang trở thành điểm đến quan trọng trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt là trong bối cảnh dịch chuyển sản xuất toàn cầu.

Đẩy mạnh hợp tác lĩnh vực công nghệ cao

Bước sang năm nay, dù vốn đầu tư trong 3 tháng đầu năm đạt khoảng 828 triệu USD và có dấu hiệu chững lại nhưng triển vọng hợp tác vẫn được đánh giá rất tích cực. Các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, xe điện và năng lượng xanh đang nổi lên như những trụ cột hợp tác tiềm năng, có thể tạo ra bước nhảy vọt trong thời gian tới.

Một điểm đáng chú ý khác là sự gia tăng kết nối hạ tầng và logistics, yếu tố đang trực tiếp nâng chất lượng hợp tác kinh tế. Hai bên đang thúc đẩy mạnh mẽ các dự án kết nối đường sắt liên vận, đặc biệt là các tuyến từ Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Đồng Đăng - Hà Nội - Hải Phòng, hướng tới kết nối sâu hơn với mạng lưới đường sắt Trung Quốc. Việc phát triển cửa khẩu thông minh, số hóa thủ tục hải quan và xây dựng các hành lang kinh tế xuyên biên giới đang giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đánh giá, hợp tác kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đang duy trì đà tăng trưởng mạnh, quy mô liên tục được mở rộng, trong khi cơ cấu hàng hóa giữa hai nền kinh tế mang tính bổ trợ cao, tạo điều kiện để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu.

Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, cách tiếp cận thị trường Trung Quốc cần được điều chỉnh mạnh mẽ trong giai đoạn tới. Đây không còn là thị trường “dễ tính” như trước, mà ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần phải nhanh chóng cập nhật các xu hướng tiêu dùng mới của thị trường, từ đó tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn.

Trong thu hút dòng vốn từ Trung Quốc, Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc chuyển dịch đầu tư từ các lĩnh vực truyền thống như dệt may, da giày, lắp ráp sang các ngành công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, bao gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh và kinh tế số.