Trong kỷ nguyên mới - doanh nghiệp chỉ “lớn” thôi là chưa đủ: Vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị của các tập đoàn tư nhân

Cạnh tranh vì thế cũng không còn diễn ra giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà giữa các hệ sinh thái - nơi năng lực của một tập đoàn được đo bằng khả năng kết nối và nâng cấp cả chuỗi giá trị.

Trong cuộc đua mới, khi cạnh tranh không còn diễn ra giữa từng doanh nghiệp mà giữa cả hệ sinh thái, "lớn" thôi là chưa đủ. Sức mạnh của một tập đoàn không còn được đo bằng doanh thu hay quy mô, mà ở khả năng kéo cả chuỗi giá trị cùng phát triển - từ nông dân, nhà cung ứng đến logistics và phân phối. Và đây là điều không phải doanh nghiệp nào cũng làm được.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, hiệp hội, các chuyên gia kinh tế - tài chính - pháp luật, lãnh đạo các ngân hàng thương mại, tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp trong nước. Ảnh: A Huy.

Câu hỏi không còn là làm sao tăng trưởng nhanh hơn, mà là tăng trưởng theo cách không ai bị bỏ lại phía sau.

Trong bối cảnh đó, tại hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, trọng tâm thảo luận đã dịch chuyển sang bài toán tăng trưởng bền vững, dựa trên nội lực và khả năng lan tỏa.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến nhận định, mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và dòng vốn FDI từng giúp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn trước, nhưng đang dần chạm tới giới hạn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng, mà là chuyển sang một mô hình phát triển dựa trên nội lực và khả năng nâng cấp chuỗi giá trị.

Theo đó, việc hình thành những tập đoàn đủ mạnh để dẫn dắt nền kinh tế trở thành một yêu cầu quan trọng, không chỉ về quy mô mà còn ở năng lực xây dựng hệ sinh thái và kết nối các chủ thể trong thị trường. Thực tế cho thấy, khu vực FDI dù đóng vai trò lớn trong xuất khẩu và sản xuất, nhưng mức độ lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế. Điều này đặt ra nhu cầu về sự xuất hiện của các tập đoàn nội địa có thể đóng vai trò "hạt nhân", kết nối các doanh nghiệp trong nước và từng bước nâng cấp hệ sinh thái doanh nghiệp Việt.

Tham luận tại sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 đòi hỏi mô hình tăng trưởng mới phải dựa trên nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Trong cấu trúc chuyển đổi đó, các tập đoàn kinh tế tư nhân phải đóng vai trò dẫn dắt, không chỉ là lực lượng tham gia tăng trưởng.

Một trong những việc quan trọng mà các tập đoàn lớn cần làm, là thay vì hoạt động biệt lập, cần đóng vai trò dẫn dắt và hỗ trợ, tạo chuỗi cung ứng nội địa, chuyển giao công nghệ và tri thức quản lý cho doanh nghiệp vệ tinh. Không có một nền công nghiệp hiện đại nào mà thiếu đi sự liên kết chặt chẽ giữa các tầng nấc doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Các chuyên gia khác cũng nhấn mạnh rằng, trong giai đoạn tới, cạnh tranh không còn diễn ra giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là giữa các chuỗi cung ứng và hệ sinh thái. Vì vậy, nếu doanh nghiệp Việt không tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đặc biệt là ở các khâu có giá trị gia tăng cao, thì sẽ khó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, yếu tố thể chế tiếp tục được nhấn mạnh như nền tảng quan trọng. Môi trường chính sách cần ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo, đặc biệt là bảo đảm quyền tài sản và kỷ luật thực thi hợp đồng – những điều kiện cốt lõi để xây dựng niềm tin thị trường và thúc đẩy liên kết dài hạn.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện không còn dừng ở việc xây dựng những doanh nghiệp lớn về quy mô, mà là những doanh nghiệp có khả năng lan tỏa giá trị. Đây cũng chính là điều được ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên HĐQT Công ty Tân Hiệp Phát, nhấn mạnh khi chia sẻ từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Hưng, sức mạnh thực sự của một tập đoàn không nằm ở doanh thu, quy mô hay mức đóng góp ngân sách, mà ở khả năng tạo ra một chuỗi giá trị để cả hệ sinh thái cùng lớn lên. Một tập đoàn chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn chặt với lợi ích quốc gia và có khả năng lan tỏa giá trị sang toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, nhà cung cấp cho tới hệ thống phân phối.

Thực tế tại Tân Hiệp Phát cho thấy, mô hình phát triển không dừng ở việc mở rộng sản xuất hay thị trường, mà được xây dựng xuyên suốt từ người nông dân trồng trà, các đơn vị thu mua nguyên liệu, nhà cung cấp, đối tác logistics cho tới hệ thống phân phối. 60–70% doanh thu của doanh nghiệp được chi tiêu trong nước, qua đó tạo việc làm ổn định cho gần 4.000 lao động trực tiếp và hàng vạn lao động gián tiếp. Điều này không chỉ mang lại hiệu quả kinh doanh, mà còn góp phần giữ lại giá trị trong nền kinh tế và góp phần củng cố nội lực quốc gia.

Tuy nhiên, theo ông Hưng, để xây dựng được một chuỗi cung ứng bền vững, yếu tố cốt lõi không nằm ở kỹ thuật hay quy mô, mà nằm ở cách chia sẻ giá trị. Muốn nông dân gắn bó, muốn nhà cung ứng, logistics hay nhà phân phối đi cùng lâu dài, doanh nghiệp phải bảo đảm nguyên tắc win-win và sự trung thành với đối tác.

Nói cách khác, một tập đoàn lớn không được đo bằng quy mô của chính nó, mà bằng quy mô của hệ sinh thái mà nó tạo ra.

"Không có cách nào khác ngoài việc chia sẻ giá trị gia tăng đủ tốt để các bên cùng muốn đi đường dài", ông nhấn mạnh.

Dù vậy, thực tế chung hiện nay cho thấy phần lớn các mối liên kết vẫn mang tính ngắn hạn, thường chỉ theo từng năm hoặc từng lô hàng, khiến các doanh nghiệp khó xây dựng chiến lược dài hạn cho cả chuỗi.

Nguyên nhân không chỉ đến từ biến động thị trường, mà còn do niềm tin giữa các bên chưa đủ mạnh. Khi niềm tin chưa được củng cố, các cam kết dài hạn khó hình thành, và chuỗi cung ứng vì thế khó đạt được độ bền vững cần thiết.

Ở góc độ doanh nghiệp tư nhân, ông Nguyễn Duy Hưng cho rằng điều quan trọng không phải là được chỉ dẫn phải làm gì, mà là không bị trói buộc và có đủ niềm tin để đầu tư dài hạn.

Trong nhiều năm qua, Tân Hiệp Phát lựa chọn chiến lược tái đầu tư liên tục bằng nguồn lợi nhuận giữ lại nhằm nâng cấp năng lực sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh. Theo ông Hưng, điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường ổn định, có thể dự báo để mạnh dạn tái đầu tư, nâng cấp chuỗi giá trị và vươn ra thị trường quốc tế.

Điều này cũng đồng điệu với quan điểm của nhiều chuyên gia tại hội thảo, khi cho rằng vai trò của Nhà nước trong giai đoạn mới cần chuyển từ "làm thay" sang "dẫn dắt", thông qua việc thiết kế luật chơi minh bạch, bảo đảm tính nhất quán trong thực thi và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát huy tối đa năng lực.

Đặc biệt, việc bảo đảm kỷ luật thực thi hợp đồng và quyền tài sản được coi là nền tảng để xây dựng niềm tin thị trường. Chỉ khi các cam kết được tôn trọng và thực thi nghiêm túc, doanh nghiệp mới có thể thiết lập các mối quan hệ hợp tác dài hạn và phát triển chuỗi cung ứng đủ mạnh để cạnh tranh ở quy mô toàn cầu.

Nhìn từ góc độ dài hạn, câu chuyện xây dựng các tập đoàn kinh tế lớn không chỉ là bài toán của riêng doanh nghiệp, mà là bài toán tổng thể của nền kinh tế. Một tập đoàn có thể đạt quy mô lớn, nhưng nếu không tạo ra được sự lan tỏa, không kéo được các doanh nghiệp vệ tinh cùng phát triển, thì vai trò đối với nền kinh tế sẽ vẫn hạn chế.

Ngược lại, những tập đoàn biết cách chia sẻ giá trị, xây dựng niềm tin và phát triển hệ sinh thái sẽ trở thành lực kéo quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi mục tiêu không chỉ là tăng trưởng mà còn là nâng tầm vị thế trên trường quốc tế, yêu cầu đối với doanh nghiệp Việt cũng thay đổi. Không còn là câu chuyện "lớn nhanh", mà là "lớn bền vững và có trách nhiệm".

Trong bối cảnh đó, như chia sẻ của ông Nguyễn Duy Hưng, điều quan trọng không chỉ là vốn hay quy mô, mà là khả năng tạo dựng niềm tin, phân bổ lợi ích hợp lý và kéo cả chuỗi cung ứng cùng phát triển. Nếu 40 năm trước, Đổi mới là lựa chọn để tồn tại, thì hôm nay, bài toán không chỉ là phát triển, mà là phát triển theo cách không ai bị bỏ lại phía sau.

Và trong hành trình đó, sức mạnh của một tập đoàn sẽ không được đo bằng việc nó đứng cao đến đâu, mà bằng việc nó kéo được bao nhiêu người cùng đứng cao hơn.